Klastry energii w nowelizacji ustawy OZE
klastry energii w nowelizacji ustawy OZE

Atak Rosji na Ukrainę uświadomił wszystkim, że bezpieczeństwo energetyczne Polski warto budować w oparciu o OZE i energetykę rozproszoną. 25 lutego tego roku Rządowe Centrum Legislacji ogłosiło jeden z najważniejszych projektów ostatnich lat, jakim jest nowelizacja ustawy OZE. Projekt przewiduje m.in. zmiany w wielu kluczowych obszarach transformacji polskiej energetyki zmierzającej do rozwoju społeczności energetycznych takich jak klastry.

Ostateczny kształt Ustawy poznamy po zakończeniu procesu legislacyjnego i (miejmy nadzieję) uwzględnieniu krytycznych uwag branży, których skądinąd nie brakuje. Sami aktywnie uczestniczymy w konsultacjach, zgłaszając swoje wątpliwości i sugestie. Nie przewidujemy jednak, aby zgłoszone uwagi odwróciły Projekt Ustawy o 180 stopni. Mimo wszystko zawiera on bowiem mechanizmy, które w założeniu Ministerstwa Klimatu i Środowiska lepiej pozwolą opierać zapotrzebowanie na energię o lokalne zasoby OZE. Chcielibyśmy więc przybliżyć Państwu tę obszerną nowelizację, aby uzmysłowić, jak będzie zmieniać się rynek energii w Polsce w najbliższych latach.

Nowelizacja Ustawy OZE – definicja „klastra energii”

Powszechnie wiadomo, iż rozproszenie jednostek wytwórczych oraz rozmieszczenie ich blisko odbiorców pozwala na racjonalne i efektywne wykorzystanie lokalnego potencjału OZE. Wpływa także na ograniczenie strat w przesyle i dystrybucji energii elektrycznej. Zgodnie z Polityką Energetyczną Polski do 2040 roku, w 2030 roku będzie funkcjonować w Polsce nawet 300 obszarów zrównoważonych energetycznie. Dlatego w Projekcie Ustawy zaproponowano wiele regulacji dotyczących tworzenia klastrów energii.

W nowelizacji ustawy OZE zaproponowano zmianę definicji klastra energii. W nowej wersji klaster to porozumienie, którego przedmiotem jest współpraca w zakresie wytwarzania, magazynowania i równoważenia zapotrzebowania, dystrybucji lub obrotu energią elektryczną lub ciepłem lub paliwami (…), którego stroną jest co najmniej jedna jednostka samorządu terytorialnego i którego celem jest zapewnienie korzyści gospodarczych, społecznych lub środowiskowych stronom porozumienia lub zwiększenie elastyczności systemu elektroenergetycznego.

Zaproponowano także, aby działalność klastra energii była prowadzona na obszarze jednego powiatu lub pięciu sąsiadujących ze sobą gmin. Jest to uzasadnione z uwagi na ryzyko ewentualnego tworzenia klastrów na terenach gmin oddalonych od siebie. Takie działanie byłoby bowiem sprzeczne z zasadą lokalnego działania. Ponadto klaster energii powinien obejmować zwarty terytorialnie obszar, działając w oparciu o zintegrowaną technicznie infrastrukturę sieciową. Dlatego dodano przepis, który określa, że klaster energii działa na obszarze jednego operatora systemu dystrybucyjnego. System ten zaopatruje w energię elektryczną wytwórców i odbiorców będących członkami tego klastra energii. Instalacje członków klastra są z kolei przyłączone do sieci tego operatora.

Nowelizacja ustawy – współpraca biznesowa w ramach klastrów

Obecnie obowiązujące przepisy ustawy bardzo ogólnie określają zasady współpracy biznesowej w ramach klastrów energii, co znacząco ogranicza ich rozwój. Konieczne było zatem stworzenie jasnych reguł, aby klastry energii mogły efektywnie współpracować na krajowym rynku energetycznym. W nowelizacji ustanowiono więc zasady tworzenia klastrów i zawierania porozumień.

Wprowadzono m.in. wymóg zawierania ich w formie pisemnej pod rygorem nieważności oraz wskazano na kluczowe postanowienia, które porozumienie powinno zawierać. Należą do nich m.in. prawa i obowiązki stron porozumienia klastra energii, działalność jaka jest przedmiotem współpracy, a także prawa i obowiązki koordynatora klastra. Koordynator będzie sporządzać roczne sprawozdanie, w którym wskaże m.in. dane o ilości energii wytworzonej przez strony porozumienia klastra. W tym: ilość energii wytworzonej z OZE oraz łączną moc zainstalowanych instalacji należących do członków klastra energii. Potrzeba będzie także informacja o zawartych i rozwiązanych umowach obszaru ograniczania obciążenia szczytowego między członkami klastra energii a operatorem systemu dystrybucyjnego. Koordynator klastra energii będzie przekazywać Prezesowi URE sprawozdanie w terminie do dnia 30 czerwca roku następującego po roku, którego dotyczy sprawozdanie.

Rejestr klastrów energii

Nowelizacja ustawy OZE przewiduje stworzenie prowadzonego przez Prezesa URE rejestru klastrów energii. Wpis do rejestru nie będzie jednak obowiązkowy. Dotychczasowi członkowie klastrów energii nie będą musieli zmieniać profilu swojej działalności, aby dostosować się do brzmienia nowych regulacji. Dopiero w przypadku chęci uczestniczenia w systemie wsparcia lub usłudze ograniczania obciążenia szczytowego konieczne będzie uzyskanie wpisu do rejestru.

Zwolnienia z opłat

Podstawowy mechanizm preferencji dla klastrów energii będzie obejmować zwolnienia z kilku opłat. Chodzi tu o opłatę OZE, opłatę kogeneracyjną i akcyzę. Nie będzie też obowiązków związanych ze świadectwami pochodzenia energii elektrycznej wytworzonej z OZE dla każdej godziny okresu rozliczeniowego. Mechanizm wsparcia ma charakter czasowy. Będzie funkcjonować w dwóch etapach. Pierwszy okres będzie trwać od 1 stycznia 2024 do 31 grudnia 2026 r. W tym czasie co najmniej 30 % energii wytwarzanej i wprowadzanej do sieci przez strony klastra ma pochodzić z OZE. Łączna moc zainstalowanych instalacji w klastrze ma nie przekraczać 100 MW energii oraz umożliwiać pokrycie w ciągu roku nie mniej niż 40% łącznego rocznego zapotrzebowania stron porozumienia klastra. Ponadto zdolność magazynowania energii stron porozumienia powinna wynosić co najmniej 2% łącznej mocy zainstalowanej instalacji wytwórczych w danym klastrze energii.

W drugim etapie nowelizacja ustawy OZE zakłada zwiększone wymagania. Od 1 stycznia 2027 r. wsparcie będzie przysługiwać wobec tych klastrów, które wykażą, że co najmniej 50 % energii wytwarzanej i wprowadzanej do sieci energii pochodzi z OZE. Łączna moc zainstalowanych instalacji w klastrze nie może przekroczyć także 100 MW energii. Co więcej, moc musi umożliwić pokrycie w ciągu roku w każdej godzinie nie mniej niż 50% łącznych dostaw energii do stron porozumienia klastra. Ponadto, konieczne będzie posiadanie zdolności magazynowania energii na poziomie 5% łącznej mocy zainstalowanych instalacji wytwórczych w danym klastrze.

Przewiduje się również dodatkowe korzyści w odniesieniu do kosztów usług dystrybucji. Wysokość tych kosztów zależy od ilości energii elektrycznej pobranej przez członków klastra energii. Korzyści będą uzależnione od osiągnięcia poziomu zużycia własnego dla danej godziny okresu rozliczeniowego. Wysokość współczynnika wysokości kosztów powiązana zaś została z poziomem zużycia własnego. Współczynnik będzie wynosić maksymalnie 75% wartości kosztów.

Usługa ograniczania obciążenia szczytowego

Z założenia propozycje rozwiązań wpłyną również pozytywnie na zapewnienie bezpieczeństwa pracy systemu elektroenergetycznego. Służyć temu będzie nowa usługa ograniczania obciążenia szczytowego wykonywana na obszarze ograniczania szczytowego obciążenia mocy. Polega ona na zmniejszeniu mocy szczytowych obciążających infrastrukturę sieciową poprzez aktywne zarządzanie zapotrzebowaniem i wytwarzaniem energii elektrycznej. Odpowiedni dobór odnawialnych i innych źródeł wytwarzania energii w ramach kooperatyw energetycznych może lokalnie zapewnić samowystarczalność i bezpieczeństwo energetyczne. Takie podejście wymagać będzie zmiany dotychczasowego rynku produkcji i dystrybucji energii. Trzeba tez będzie wdrożyć nowe modele rynkowe. Modele miałyby dopuszczać m.in. takie cechy jak: moc, dyspozycyjność, lokalizacja wytwórcy, lokalizacja odbiorcy czy charakterystyka zapotrzebowania.

Usługa ograniczania obciążenia szczytowego jest formułą odpłatnego świadczenia na rzecz operatora systemu dystrybucyjnego. Polega ona na ograniczeniu szczytowej generacji energii przez strony porozumienia klastra. Wiąże się ściśle z obszarem ograniczania obciążenia szczytowego. Obszar ten został określony jako zbiór punktów poboru energii członków klastra przyłączonych do sieci dystrybucyjnej zasilanej z jednej linii elektroenergetycznej SN lub z jednej stacji SN/nN.

Utworzenie na obszarze klastra takiego obszaru następuje w drodze zawarcia umowy pomiędzy stronami porozumienia klastra z operatorem systemu dystrybucyjnego. Wcześniej trzeba jednak ustalić same warunki utworzenia tego obszaru. Umowa może także upoważnić operatora systemu dystrybucyjnego do zainstalowania systemów monitorowania i automatycznej redukcji generacji mocy na punktach poboru energii stron porozumienia klastra. Punkty te musza być jednak zlokalizowane na obszarze ograniczania obciążenia szczytowego. Wysokość wynagrodzenia za tę usługę ustala się w zależności od stopnia wywiązania z obowiązku ograniczania szczytowego zapotrzebowania na moc obszaru ograniczania obciążenia szczytowego przez strony umowy będące członkami klastra energii.

Wprowadzenie takiej usługi teoretycznie otwiera nowe możliwości działania dla stron porozumienia klastra energii. Może także stanowić użyteczne narzędzie do bilansowania energii elektrycznej przez operatora sieci dystrybucyjnej, wzmacniając jej stabilność. Z kolei wcześniej wspomniane mechanizmy i preferencje mogą dać istotny impuls rozwoju samobilansujących się obszarów takich jak klastry energii. Jednak pod warunkiem uwzględnienia głosu najbardziej zainteresowanych, czyli podmiotów działających od lat na rzecz rozwoju energetyki rozproszonej. Nowelizacja ustawy OZE i wynikające z niej przepisy w wielu miejscach wydają się niezrozumiałe i nieprecyzyjne. Bez odpowiedniej interwencji nowelizacja zatem niewiele zmieni w procesie rozwoju klastrów energii.

Zaobserwuj nas
Skontaktuj się
z nami

Kontakt

ul. Zdrojowa 15
Wieniec Zalesie
87-880 Brześć Kujawski +48 603 030 233 [email protected]